بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

دانلود تحقیق وقف
تاریخچه وقف
شرایط موقوفه در فقه امامیه
شرایط موقوفه در حقوق ایران
ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه
ماهیت وقف از دیدگاه حقوق ایران
دانلود تحقیق شناخت وقف و پیشینه آن

رفتن به سایت اصلی

دانلود تحقیق رشته حقوق

بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

 

 

 

 

مقدمه:

شناخت وقف و پیشینه آن شامل چهار مبحث می باشد. مبحث اول؛ تبیین مفهوم وقف، مبحث دوم؛ پیشینه وقف، مبحث سوم؛ تبیین ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران و مبحث چهارم؛ شرایط موضوع وقف (موقوفه) در فقه امامیه و حقوق ایران می باشد.جهت تبیین مفهوم وقف ابتدا به بیان معنای لغوی و سپس اصطلاحی وقف پرداخته و مفهوم اصطلاحی آن را از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران و همچنین از دیدگاه فقهای عامه مورد بررسی قرار می دهیم. 

 

اگر بخواهیم واژه وقف را به پارسی برگردانیم ، ایستادن و پایندگی خواهد شد ، این واژه در « المنجد » چنین معنا شده است : دام قائما و سکن ، وقف الدار : حبسها فی سبیل الله  ، در لغت نامه دهخدا زیر این واژه آمده است : ایستادن ، به حالت ایستاده ماندن و آرام گرفتن ، منع کردن و جلوگیری نمودن .  در بیان معنای لغوی وقف آیه شریفه « قفوهم انهم مسوولون » آورده شده که به معنی حبس شدن و حبس کردن ، متوقف شدن و متوقف کردن است .  وقف در منا و عرفات که جزء مفاسک حج می باشد نیز به همین معنای ایستادن و درنگ کردن و ماندن می باشد . 

 

در رابطه با معنای اصطلاحی وقف در بین فقهای مذاهب اسلامی اختلاف نظر وجود دارد که این اختلاف ناشی از تفاوت آراء آن ها در رابطه با ماهیت وقف و چگونگی ایجاد و شرایط آن می باشد . برخی آن را لازم و برخی جایز می دانند و عده ای قصد قربت را شرط تحقق وقف می دانند ولی عده دیگری چنین عقیده ای ندارند . این نوع اختلافات موجب شده است که در تعریف آن نیز با تعاریف گوناگون مواجه شویم .  

 

بند اول : مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران 

 در تعبیر فقها از وقف سه تعبیر عمده دیده می شود:

1-تحبیس الاصل و تسبیل المنفعه  

2- تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه  

3- تحبیس الاصل و تسبیل الثمره  

 

شیخ ابو جعفر طوسی در کتاب المبسوط وقف را مطابق بند 1 تعریف کرده اند . تحبیس از ریشه حبس به معنای زندانی کردن و در قید آوردن است زیرا با وقف شدن ملک ، آزادی نقل و انتقال از آن گرفته می شود . تسبیل ، در راه خدا آزاد گذاردن است زیرا منافع وقف برای موقوف علیهم مباح و آزاد است تا از آن انتفاع ببرند . پس تعریف وقف طبق گفته شیخ طوسی نگاه داشتن اصل ملک و آزاد گذاردن منافع است و مخصوصا کلمه تسبیل را به کاربرده . تا روشن شود که وقف از صدقات جاریه است . شهید اول ، محمد بن مکی عاملی در کتاب الدروس وقف را رسما به صدقه جاریه تعریف نموده و می گوید : ” الوقف و هو الصدقه الجاریه و ثمرتها : تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه ”  بیشتر فقها ، پس از شیخ طوسی ، عبارت “تسبیل ” را نپسندیده اند و آن را به « اطلاق » تبدیل نموده اند . چنان که در گفتار شهید اول مشاهده گردید . محقق حلی در شرایع الاسلام در تعریف وقف چنین می گوید : “الوقف عقد ثمرته تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه ”  در پی او علامه حلی در کتاب قواعد نیز همین تعریف محقق را آورده . ولی شهید اول در لمعه با اسقاط کلمه «عقد»  وقف را چنین تعریف کرده است :

 

 الوقف و هو تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه .  یعنی وقف عبارت است از حبس کردن اصل عین و آزاد گذاشتن منفعت آن. فقهای معاصر مثل مرحوم سید اصفهانی در وسیله النجاه و امام خمینی (ره) در تحریر الوسیله تعریف شیخ ابوالقاسم محقق حلی را آورده اند .  مرحوم استاد آیت الله خوئی در منهاج الصالحین طبق روایت وارده از پیامبر اکرم که فرموده اند « حبس الاصل و سبل الثمره »  وقف را چنین تعریف کرده است :« و هو تحبیس الاصل و تسبیل الثمره » سید جواد عاملی در کتاب مفتاح الکرامه عبارت « اطلاق المنفعه » را بر عبارت « تسبیل المنفعه » ترجیح می دهد و تعریف محقق و علامه را که وقف را عقد دانسته اند بهتر از دو تعریف دیگر می داند .  

 

اما ترجیح ، « اطلاق » بر « تسبیل » از این جهت است که اطلاق و تحبیس دو لفظ متقابل هستند و اطلاق در تعریف وقف بیشتر می تواند حقیقت وقف را آشکار کند در صورتی که تسبیل لفظ مقابل تحبیس نیست . همچنین لفظ تسبیل شامل هر گونه صدقه ای می گردد و به وقف اختصاص ندارد از این جهت تعریف ناقص است و شامل اغیار نیز می گردد. در حقوق ایران در تعریف وقف در ماده 55 قانون مدنی آمده :« وقف عبارت است از این که عین مال حبس و منافع آن تسبیل شود >>.  دکتر ناصر کاتوزیان در خصوص ماده مذکور بیان داشته اند : مقصود از « حبس عین » جدا ساختن ملک ( فک ملک ) از دارایی مالک و مصون داشتن آن از نقل و انتقال است . عین باید تاب پایداری در برابر انتفاع را داشته باشد . وقف منفعت و دین و حق امکان ندارد . حبس عین باید دائمی باشد  نه موقت ، هر چند که پس از مدتی هدف وقف منتفی شود . تسبیل منفعت به معنی صرف در راه خدا است .  در ماده 56 آمده است : وقف واقع می شود به ایجاب از طرف واقف بهر لفظی که صراحتا دلالت بر معنی آن کند و قبول طبقه اول از موقوف علیهم یا قائم مقام قانونی آنها در صورتی که محصور باشند مثل وقف بر اولاد . و اگر موقوف علیهم غیر محصور یا وقف بر مصالح عامه باشد در این صورت قبول حاکم شرط است .  

 

از این تعاریف می توان برداشت نمود که مقنن تعریف و ماهیت و شرایطی که در فقه امامیه بیان گردیده است را مورد توجه قرار داده و همان مبانی و اصول را مبنا و اساس برای وقف قرارداده است . قانون در مورد این که مقصود از حاکم کیست صحبتی به میان نیاورده . اما دکتر سید حسن امامی می گوید : « ذکر کلمه حاکم در مورد مزبور پیروی از حقوق امامیه است و فقهایی که وقف را عقد می دانند .   دکتر محمد امینیان مدرس در خصوص واژه حاکم در ماده مذکور می گوید : ظاهراً منظور از واژه حاکم در ماده 56 کسی است که جهت وقف متوجه اوست و بنابراین اداره اوقاف و یا نهادی که منتفع از وقف است و یا حاکم شرع می تواند قبولی را اعلام کند .  

 

 

 

کلمات کلیدی:

ماهیت وقف

ماهیت موقوفه

فقه امامیه و حقوق ایران

 

 

 

 

فهرست مطالب

شناخت وقف و پیشینه آن

مبحث اول: تبیین مفهوم وقف

گفتار اول: معنای لغوی وقف

گفتار دوم: معنای اصطلاحی وقف

بند اول: مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

بند دوم: مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقهای عامه

مبحث دوم: پیشینه وقف

گفتار اول: وقف پیش از ظهور اسلام

گفتار دوم: وقف پس از ظهور اسلام

بند اول: جایگاه وقف در قرآن

بند دوم: جایگاه وقف در سنت و سیره معصومین

گفتار سوم: وقف در کشورهای غیر اسلامی

مبحث سوم: تبیین ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

گفتار اول: ایجاد وقف

گفتار دوم: نتیجه وقف

 

مبحث چهارم: شرایط موضوع وقف (موقوفه) در فقه امامیه  و حقوق ایران

گفتار اول: مال بودن و مالیت داشتن مورد وقف

بند اول: تبیین مفهوم مال

معنای لغوی مال

 مفهوم اصطلاحی مال

بند دوم: ویژگی‌ها و شرایط مال

بند سوم: تبیین مفهوم مالیت

گفتار دوم: مملوک بودن مورد وقف (ملک واقف بودن)

گفتار سوم: عین معین خارجی بودن مورد وقف

گفتار چهارم: قابلیت قبض و اقباض داشتن موقوفه

گفتار پنجم: لزوم قابلیت بقا عین موقوفه در برابر انتفاع

 

منابع و مراجع 

 

  • نظریه های طلاق و رویکردهای مرتبط با زوجین در شرف طلاق

    نظریه های طلاق و رویکردهای مرتبط با زوجین در شرف طلاق کلمات کلیدی : دام های روانی طلاق عواقب و پیامد های طلاق عوامل موثر بر میل به طلاق نظریه های مرتبط با طلاق پایان نامه طلاق و میل به…

  • نظارت قضایی در کشورها و رژیم های حاکم بر اجرای داوری خارجی در نظام های حقوقی مختلف

    نظارت قضایی در کشورها و رژیم های حاکم بر اجرای داوری خارجی در نظام های حقوقی مختلف اجرای آرای داوری خارجی در حقوق ایران نظارت قضایی در کشورها اجرای داوری خارجی در نظام های حقوقی کنوانسیون‌های دوجانبه ناظر به اجرای…

  • پرسشنامه افسردگی، اضطراب، استرس کودکان  dass- 21

    پرسشنامه افسردگی، اضطراب، استرس کودکان  dass- 21 کلمات کلیدی : پرسشنامه لاویبوند نمره گذاری پرسشنامه dass دانلود پرسشنامه dass-21 پرسشنامه استرس dass پرسشنامه استاندارد dass-21 دانلود پرسشنامه افسردگی-اضطراب و استرس dass پرسشنامه افسردگی، اضطراب، استرس dass- 21 دانلود پرسشنامه افسردگی…

  • مبانی نظری سنجش عملکرد نسبی شرکت های تولید کننده کاشی و سرامیک با روش DEA و EFQM

    مبانی نظری سنجش عملکرد نسبی شرکت های تولید کننده کاشی و سرامیک با روش DEA و EFQM مبانی نظری ارزیابی عملکرد سازمان ارزیابی عملکرد سازمان های دولتی روش های ارزیابی عملکرد سازمان شاخص های ارزیابی عملکرد سازمان ها انواع مدل های…

  • پروپوزال بررسی اثر تنش خشکی بر شاخص های اگرو فیزیولوژیک گیاه کلزا با کاربرد زئولیت و سوپرجاذب

    پروپوزال بررسی اثر تنش خشکی بر شاخص های اگرو فیزیولوژیک گیاه کلزا با کاربرد زئولیت و سوپرجاذب اثر زئولیت بر روی گیاه کلزا اثر زئولیت در شرایط تنش خشکی بر روی گیاه کلزا اثر زئولیت بر روی صفات کمی وکیفی…

  • مدیریت آموزشی و جایگاه آن در سازمان،نظام آموزشی و آموزشگاه های آزاد

    مدیریت آموزشی و جایگاه آن در سازمان،نظام آموزشی و آموزشگاه های آزاد دانلود پایان نامه رشته مدیریت مدیریت آموزشی و جایگاه آن در سازمان سازمان روابط انسانی نظام آموزشی مدیریت آموزشی دانلود پایان نامه مدیریت خرید پایان نامه مدیریت فروش…

  • نمونه فصل سوم پایان نامه مدیریت خودکارآمدی حرفه ای

    نمونه فصل سوم پایان نامه مدیریت خودکارآمدی حرفه ای کلمات کلیدی : فصل سوم خودکارآمدی فصل سوم پایان نامه خودکارآمدی فصل سوم خودکارآمدی حرفه ای فصل سوم پایان نامه خودکارآمدی حرفه ای فصل سوم پایان نامه کارشناسی ارشد روانشناسی فصل…

  • تعریف و ویژگی های اصلی داروهای گیاهی (عوامل فیتوتراپوتیک)

    تعریف و ویژگی های اصلی داروهای گیاهی (عوامل فیتوتراپوتیک) تعریف و ویژگی های اصلی داروهای گیاهی (عوامل فیتوتراپوتیک) رفتن به سایت اصلی نمونه ترجمه مقدمه داروهای گیاهی از زمانهای قدیم به عنوان دارو برای درمان طیف وسیعی از بیماریها استفاده…

  • مقاله کارشناسی ارشد رشته مدیریت توانبخشی و کار درمانی با عنوان بررسی پایایی آزمون-بازآزمون تست های بارتل و برگ در بیماران MS

    مقاله کارشناسی ارشد رشته مدیریت توانبخشی و کار درمانی با عنوان بررسی پایایی آزمون-بازآزمون تست های بارتل و برگ در بیماران MS مالتیپل اسكلروز پایایی آزمون باز آزمون تست برگ و تست بارتل دانلود مقاله کارشناسی ارشد رشته مدیریت توانبخشی…

  • پروپوزال امنیت محاسبات ابری

    پروپوزال امنیت محاسبات ابری کلمات کلیدی : پروپوزال رایانش ابری پروپوزال محاسبات ابری دانلود پروپوزال رایانش ابری نمونه پروپوزال رایانش ابری پروپوزال امنیت در رایانش ابری نمونه پروپوزال محاسبات ابری دانلود پروپوزال محاسبات ابری پروپوزال امنیت در محاسبات ابری رفتن…

  • پاورپوینت مقدمه‌ای بر مبانی نظری انتقال سیاست

    پاورپوینت مقدمه‌ای بر مبانی نظری انتقال سیاست کلمات کلیدی : پاورپوینت مقدمه‌ای بر مبانی نظری انتقال سیاست مقدمه‌ای بر مبانی نظری انتقال سیاست مبانی نظری انتقال سیاست درس آموزی و انتقال سیاست تعاریف و نظریات و مدل‌های یادگیری سیاستی مدل…

  • تعاریف و مفاهیم کارآفرین - کارآفرینان

    تعاریف و مفاهیم کارآفرین - کارآفرینان تعاریف و مفاهیم کارآفرین کارآفرینان کارآفرین کیست کارآفرینان کوچک چه مواردی در کارآفرینی تاثیر دارد رفتن به سایت اصلی در دنیای درحال تحول امروز، كامیابی از آن جوامع و سازمانهایی است كه بین منابع…

  • پاورپوینت سهام عادی: تجزیه و تحلیل و استراتژیها

    پاورپوینت سهام عادی: تجزیه و تحلیل و استراتژیها پاورپوینت سهام عادی تجزیه و تحلیل و استراتژیها تحقیق سهام عادی تجزیه و تحلیل و استراتژیها تحلیلی بر برخی مباحث مهم در حیطه سهام عادی تاثیرات کلی بازار بر سهام عادی فهم…

  • فصل دوم پایان نامه و مبانی نظری خود نظم دهی و ابعاد آن

    فصل دوم پایان نامه و مبانی نظری خود نظم دهی و ابعاد آن کلمات کلیدی : مبانی نظری خود نظم دهی پیشینه تحقیق خود نظم دهی ادبیات نظری خود نظم دهی چارچوب نظری خود نظم دهی مبانی نظری ابعاد خود…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق احقاق حق جنسی

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق احقاق حق جنسی مبانی نظری احقاق حق جنسی پیشینه احقاق حق جنسی دانلود مبانی نظری احقاق حق جنسی پیشینه تحقیق احقاق حق جنسی ادبیات نظری احقاق حق جنسی فصل دوم پایان نامه احقاق حق جنسی…

  • پاورپوینت استروژن

    پاورپوینت استروژن پاورپوینت استروژن مقاله پاورپوینت استروژن تحقیق پاورپوینت استروژن پژوهش پاورپوینت استروژن پروژه پاورپوینت استروژن رفتن به سایت اصلی استروژن   Estrogen , Ethinyl Estradiol , Estradiol valerate           Conjugated اثرات :  صفات ثانويه جنسي ، تكامل دستگاه تناسلي زنانه و…

  • بررسی عوامل موثر بر ارزیابی مالی شرکت ها

    بررسی عوامل موثر بر ارزیابی مالی شرکت ها پایان‌نامه ارزیابی عملکرد مالی معیارهای ارزیابی عملکرد مالی ارزیابی عملکرد مالی سازمان پایان‌نامه ارزیابی عملکرد مالی شرکت ها پایان‌نامه ارزیابی عملکرد مالی شرکتهای بیمه ارزیابی عملکرد مالی و رتبه بندی شرکت های…

  • مبانی نظری سنجش تاثیر سبک رهبری مدیران مدرسه بر رضایت شغلی معلمان

    مبانی نظری سنجش تاثیر سبک رهبری مدیران مدرسه بر رضایت شغلی معلمان رضایت شغلی معلمین سبک رهبری مدیران مدرسه رضایت شغلی معلمین خانم در تهران سنجش میزان رضایت شغلی دبیران زن رابطه سبک رهبری مدیران با رضایت شغلی معلمین مبانی…

  • مبانی نظری نقش خودکارآمدی بر قصد کارآفرینانه

    مبانی نظری نقش خودکارآمدی بر قصد کارآفرینانه کلمات کلیدی : خودکارآمدی کارآفرینانه قصد کارآفرینی دانشجویان تقویت قصد کارآفرینی دانشجویان خودکارآمدی کارآفرینانه دانشجویان تاثیر خودکارآمدی بر قصد کارآفرینی مبانی نظری خودکارآمدی کارآفرینانه مبانی نظری قصد کارآفرینی دانشجویان تاثیر خودکارآمدی کارآفرینانه بر…

  • فصل دوم پایان نامه خودکارآمدی جانبازان

    فصل دوم پایان نامه خودکارآمدی جانبازان کلمات کلیدی : مبانی نظری خودکارآمدی جانبازان دانلود مبانی نظری خودکارآمدی جانبازان پیشینه تحقیق خودکارآمدی جانبازان دانلود پیشینه تحقیق خودکارآمدی جانبازان پیشینه داخلی خودکارآمدی جانبازان پیشینه خارجی خودکارآمدی جانبازان پیشینه پژوهش خودکارآمدی جانبازان پیشینه…

  • پاورپوینت مديريت تغيير سازماني

    پاورپوینت مديريت تغيير سازماني کلمات کلیدی : پاورپوینت مديريت تغيير سازماني مديريت تغيير سازماني تغيير سازماني تحقیق مديريت تغيير سازماني مديريت تغيير دو جنبه مرتبط با تغيير سازماني سه استراتژي رهبري تغيير فرايند تغيير موقعيتي براي تغيير مقاومت در برابر…

  • پرسشنامه بررسی و تحلیل اسکان غیررسمی در منطقه 19 شهر تهران با رویکرد توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی

    پرسشنامه بررسی و تحلیل اسکان غیررسمی در منطقه 19 شهر تهران با رویکرد توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی کلمات کلیدی : پرسشنامه اسکان غیر رسمی پرسشنامه سکونتگاه های غیررسمی دانلود پرسشنامه اسکان غیر رسمی دانلود پرسشنامه سکونتگاه های غیررسمی پرسشنامه توانمندسازی…

  • طرح لرزه‌ای سازه‌های فولادی خمشی جوشی

    طرح لرزه‌ای سازه‌های فولادی خمشی جوشی اتصالات طرح لرزه ای سازه های فولادی دانلود پایان نامه مهندسی عمران دانلود پایان نامه طرح لرزه‌ای سازه‌های فولادی خمشی جوشی دانلود پایان نامه رشته عمران دانلود پایان نامه عمران رفتن به سایت اصلی…

  • پایان نامه کارشناسی رشته صنایع دستی با عنوان قالی بافی

    پایان نامه کارشناسی رشته صنایع دستی با عنوان قالی بافی قالی قالی بافی صنایع دستی نقش قالی تنوع طرح قالی در مناطق مختلف ایران طبقه بندی طرحهای قالی دانلود پایان نامه قالی بافی دانلود پروژه قالی بافی دانلود پایان نامه…

  • چارچوب نظری و پیشینه پژوهش تعهد سازمانی کارکنان

    چارچوب نظری و پیشینه پژوهش تعهد سازمانی کارکنان مبانی نظری تعهد سازمانی کارکنان دانلود مبانی نظری تعهد سازمانی کارکنان پیشینه تحقیق تعهد سازمانی کارکنان ادبیات نظری تعهد سازمانی کارکنان فصل دوم پایان نامه تعهد سازمانی کارکنان مبانی نظری و پیشینه…